Về tài nguyên du lịch, Hòa Bình được thiên nhiên ưu đãi, có cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ, với nhiều di tích lịch sử văn hóa, danh lam thắng cảnh đẹp. Trên địa bàn tỉnh có 173 điểm di tích, danh lam thắng cảnh được quản lý bảo vệ, trong đó 41 di tích cấp quốc gia và 39 di tích cấp tỉnh và nhiều hang động chứa đựng những di chỉ khảo cổ của nền “Văn hóa Hòa Bình”; Hòa Bình có địa hình đồi núi đá vôi trùng điệp đã tạo nên nhiều hang động đẹp như: Quần thể hang động Núi đầu Rồng, huyện Cao Phong; Quần thể hang động Chùa Tiên, huyện Lạc Thủy; động Ngòi Hoa, Nam Sơn huyện Tân Lạc; động Trung Sơn, huyện Lương Sơn. Các khu rừng nhiệt đới nguyên sinh rất đa dạng về sinh học, hệ động thực vật phong phú,... mở ra những tuyến du lịch mạo hiểm như: dù lượn, leo núi, du lịch giải trí đi bộ, tắm suối; vùng Hồ Hoà Bình có diện tích mặt nước 8.000 ha, dung tích 9,5 tỷ m3 với nhiều đảo lớn nhỏ tạo nên một không gian như Vịnh Hạ Long trên núi với phong cảnh sông núi hữu tình có tiềm năng phát triển thành khu du lịch quốc gia đã được Thủ tướng phê duyệt quy hoạch. Mai Châu có cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ, cùng với bản sắc văn hóa các dân tộc được giữ gìn và bảo tồn có tiềm năng phát triển thành Điểm du lịch quốc gia đã được chủ tịch UBND phê duyệt quy hoạch.

Hòa Bình là vùng đất cổ được đặt tên cho nền “Văn hóa Hòa Bình” thời kỳ đồ đá mới nổi tiếng thế giới cách đây hàng chục vạn năm. Hòa Bình hiện còn bảo tồn, lưu giữ hàng trăm chiếc trống đồng và gần 10 ngàn chiếc Chiêng quý giá. Hòa Bình cũng là cái nôi của nền văn hóa Việt - Mường, nơi sản sinh và còn lưu giữ được những áng Mo sử thi “Đẻ đất - Đẻ nước” của người Mường. Các dân tộc ở Hòa Bình mỗi dân tộc có bản sắc văn hóa riêng thể hiện trong phong tục, tập quán, kiến trúc nhà ở, trang phục, dân ca, dân vũ, nhạc cụ truyền thống đặc sắc và nhiều lễ hội dân gian của các dân tộc. Nhiều lễ hội truyền thống trong dân gian còn được lưu giữ bảo tồn và phát huy tiêu biểu như: lễ hội Khai hạ Mường Bi, huyện Tân Lạc; lễ hội Đền Bờ, huyện Cao Phong và Đà Bắc; lễ hội Chùa Tiên, huyện Lạc Thủy; lễ hội Xên Mường, huyện Mai Châu… đang thu hút đông đảo du khách khắp nơi trên đất nước Việt Nam và cả thế giới.

Về tài nguyên rừng, Hoà Bình nằm trong khu Vườn Quốc gia Ba Vì, Hà Nội; Vườn Quốc gia Cúc Phương, Ninh Bình, Thanh Hoá và có 4 Khu bảo tồn thiên nhiên là Pu Canh (Đà Bắc); Ngọc Sơn - Ngổ Luông (Tân Lạc và Lạc Sơn); Thượng Tiến (Kim Bôi); Hang Kia - Pà Cò (Mai Châu) rất đa dạng về sinh học với nhiều loại gỗ, tre, bương, luồng; cây dược liệu quý như dứa dại, xạ đen, củ bình vôi... một số loài động vật như: Gấu, lợn rừng, khỉ, cày, cáo, rùa núi, nai rừng,...  

Về tài nguyên khoáng sản, Hoà Bình có nhiều loại khoáng sản như: Amiăng, than, nước khoáng, đá vôi... trong đó thế mạnh là đá sản xuất vật liệu xây dựng, nguyên liệu sản xuất xi măng, đất sét có trữ lượng lớn; nước khoáng Kim Bôi có nhiệt độ 34 - 36 độ C, thành phần hóa học ổn định với trữ lượng 300 triệu l/năm. Đá gabrodiaba trữ lượng 2,2 triệu m3; đá granit trữ lượng 8,1 triệu m3; đá vôi trên 15 tỷ m3; Sét 8,935 triệu m3; Đôlômit, Barit, cao lanh có trữ lượng lớn; Than đá 982 nghìn tấn cấp C1; Vàng sa khoáng - Sắt có tổng trữ lượng khoảng 680 nghìn tấn; nhiều mỏ khoáng sản đa kim: Đồng, chì, kẽm, thuỷ ngân, antimon, pyrit, photphorit,...

Về điều kiện kinh tế - xã hội, trong giai đoạn 2010 - 2015, tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân hằng năm đạt 9,1%. Cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng tăng dần tỷ trọng ngành dịch vụ, công nghiệp - xây dựng. Đến hết năm 2015 tỷ trọng ngành nông nghiệp chiếm 19,4%, công nghiệp - xây dựng chiếm 54%, dịch vụ chiếm 26,6%; thu nhập bình quân đầu người đạt 36,5 triệu đồng; thu ngân sách Nhà nước năm 2015 đạt 2.250 tỷ đồng; tỷ lệ hộ nghèo còn 13,7%. Chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Hoà Bình năm 2017 phấn đấu tăng trưởng kinh tế đạt 8,5%, trong đó: Nông, lâm nghiệp, thủy sản tăng 4,5%; công nghiệp - xây dựng tăng 11,5%; dịch vụ tăng 7,9%. Cơ cấu kinh tế: Khu vực nông nghiệp chiếm 21,52%; khu vực công nghiệp - xây dựng chiếm 46,8%; khu vực dịch vụ chiếm 31,68%; GRDP bình quân đầu người đạt 39,95 triệu đồng/năm. Tổng thu ngân sách Nhà nước 3.020 tỷ đồng; giá trị xuất khẩu đạt 465 triệu USD, nhập khẩu đạt 392 triệu USD. Tỷ lệ đô thị hoá là 16,95%. Số tiêu chí nông thôn mới đến hết năm 2017 trung bình 1 xã đạt 13 tiêu chí; tỷ lệ hộ nghèo giảm 3%; tỷ lệ lao động qua đào tạo là 51%; tỷ lệ người dân nông thôn được cung cấp nước sinh hoạt hợp vệ sinh là 90%; tỷ lệ độ che phủ rừng là 51,2%.

Về hệ thống hạ tầng giao thông, mạng lưới giao thông đường bộ tỉnh Hoà Bình gồm các tuyến Quốc lộ 6, 15, 21, 12B và đường Hồ Chí Minh chạy qua với tổng chiều dài 301 km. Trong đó đường Hồ Chí Minh dài 68 km; quốc lộ 6 dài 126,6; quốc lộ 15 dài 20 km; quốc lộ 12B dài 58 km; quốc lộ 21 dài 36 km. Hệ thống các tuyến giao thông đường bộ khá thuận lợi gắn kết Hà nội với các tỉnh Tây Bắc và các tỉnh trong khu vực; 100% xã có đường ô tô; đã có 4 tuyến xe Buyt hoạt động trên địa bàn tỉnh kết nối thuận tiện đến các khu, điểm du lịch. Về giao thông đường sông tỉnh Hoà Bình chia thành hai khu vực: Thượng lưu đập thuỷ điện thuộc địa phận tỉnh Hoà Bình dài 78 km; hạ lưu đập thuỷ điện thuộc địa phận tỉnh Hoà Bình dài 25 km. Sông Bôi có 45 km, sông Bùi có 32 km, sông Bưởi có 55 km, sông Lạng có 30 km chảy qua địa phận tỉnh Hoà Bình. Hòa Bình hiện có 5 cảng gồm Cảng Hoà Bình, hạ lưu sông Đà; Cảng Bích Hạ, Cảng Ba Cấp, Cảng Bình Thanh, Cảng Thung Nai trên Hồ Hòa Bình. Hệ thống giao thông đường thuỷ trên hồ Hoà Bình, Sông Đà và các sông rất thuận tiện cho phát triển du lịch.

Về hoạt động kinh doanh du lịch, với tiềm năng và lợi thế tỉnh Hòa Bình đã thu hút đầu tư phát triển du lịch, đến nay trên địa bàn tỉnh đã có 29 khu, điểm du lịch; 415 cơ sở lưu trú với tổng số 3.371 phòng, trong đó 35 khách sạn (01 khách sạn 4 sao; 4 khách sạn 3 sao;18 khách sạn 2 sao; 12 khách sạn 1 sao), 235 nhà nghỉ; 145 hộ kinh doanh nhà nghỉ du lịch cộng đồng. Trong đó một số khu, điểm du lịch thu hút số lượng khách hàng năm đông như: Quần thể danh lam thắng cảnh Khu du lịch Chùa Tiên, Nhà máy in tiền đầu tiên huyện Lạc Thủy; khu du lịch Hồ Hòa Bình với các điểm Đền Bờ, Đảo Dừa, Đảo Xanh, Cối xay gió,...; các khu, điểm du lịch sinh thái tắm nước khoáng Kim Bôi VResort, Sanela,...; các điểm du lịch sinh thái chất lượng như Mai Châu Ecolodge, Mai Châu Villas,... các điểm du lịch cộng đồng người Thái Bản Lác, bản Văn, Pom Coọng, Mai Hịch, Bản Bước,... các điểm du lịch cộng đồng người Mông Hang Kia, Pà Cò (Mai châu) ; các điểm du lịch cộng đồng người Mường xóm Ải, xóm Ngòi, Xóm Ké, Đá Bia,... (Cao Phong, Tân Lạc, Lạc Sơn, Đà Bắc),... các điểm du lịch sinh thái Suối thác Tú sơn, thác Thăng Thiên, thác Mu, thác Pùng,... các điểm thể thao giải trí như điểm Dù Lượn, huyện Lạc Sơn, xe đạp địa hình trên đập thủy điện Hòa Bình,...

- Các tuor du lịch văn hóa, du lịch tâm linh, du lịch khám phá thiên nhiên,... được các đơn vị lữ hành trong nước và quốc tế đưa khách tư các trung tâm thành phố Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh đưa khách du lịch đến Hoà Bình và các tỉnh trong khu vực Tây Bắc.   

Về định hướng, mục tiêu phát triển du lịch tỉnh Hòa Bình đang tập trung chỉ đạo triển khai thực hiện:

- Nghị quyết số 10-NQ/TU ngày 30/12/2016 của Tỉnh uỷ Hòa Bình về phát triển du lịch tỉnh Hòa Bình đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030; Nghị quyết số 06-NQ/TU ngày 30/8/2016 của Tỉnh uỷ Hòa Bình về xây dựng huyện Mai Châu trở thành điểm du lịch quốc gia vào năm 2020; Nghị quyết số 14-NQ/TU ngày 22/6/2017 của Tỉnh uỷ Hòa Bình về phát triển Khu du lịch hồ Hoà Bình thành khu du lịch quốc gia; Chương trình hành động số 15-CTr/TU ngày 22/9/2017 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy thực hiện Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 16/01/2017 của Bộ Chính trị về phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn.

- Quyết định số 1528/QĐ-TTg ngày 01/8/2016 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt “Quy hoạch phát triển Khu du lịch quốc gia Hồ Hoà Bình, tỉnh Hoà Bình đến năm 2030”. Quyết định số 2060/QĐ-UBND ngày 11/12/2014 phê duyệt “Quy hoạch tổng thể phát triển du lịch tỉnh Hòa Bình đến 2020, tầm nhìn đến năm 2030”; Quyết định số 1728/QĐ-UBND ngày 04/7/2016 phê duyệt “Quy hoạch phát triển Điểm du lịch quốc gia Mai Châu, tỉnh Hoà Bình đến năm 2030”.

- Kế hoạch của Ủy ban nhân dân tỉnh thực hiện “Chiến lược phát triển du lịch Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030”; Kế hoạch hành động thực hiện Nghị quyết số 92/NQ-CP ngày 08/12/2014 của Chính phủ về một số giải pháp đẩy mạnh phát triển du lịch trong thời kỳ mới; Kế hoạch thực hiện Quy hoạch phát triển Khu du lịch quốc gia Hồ Hoà Bình đến năm 2030; Kế hoạch thực hiện Quy hoạch phát triển Điểm du lịch quốc gia Mai Châu đến năm 2030.

  • Mục tiêu phấn đấu đến năm 2020, phát triển du lịch Hòa Bình trở thành ngành kinh tế quan trọng của tỉnh, đến năm 2030 có được hệ thống cơ sở vật chất kỹ thuật đồng bộ; sản phẩm du lịch chất lượng cao, đa dạng, có thương hiệu, có sức cạnh tranh, mang đậm bản sắc văn hoá các dân tộc, đưa Hòa Bình trở thành điểm đến hấp dẫn của khu vực Trung du miền núi phía Bắc và cả nước. Năm 2020, đón 3,2 triệu lượt khách, trong đó khách quốc tế là 500 ngàn lượt, tổng thu từ hoạt động du lịch đạt500 tỷ đồng; năm 2025 đón 4,9 triệu lượt khách, trong đó khách quốc tế là 1 triệu lượt, tổng thu từ hoạt động du lịch đạt 5.365 tỷ đồng; đến năm 2030 đón 7,3 triệu lượt khách, trong đó khách quốc tế là 2 triệu lượt, tổng thu từ hoạt động du lịch đạt 11.000 tỷ đồng.
  • Để thực hiện các mục tiêu đó, tỉnh Hòa Bình đang tập trung nguồn lực đầu tư xây dựng hạ tầng du lịch; rà soát xây dựng cơ chế chính sách đặc thù khuyến khích, ưu đãi để kêu gọi đầu tư phát triển du lịch tại tỉnh Hòa Bình, đặc biệt là Khu du lịch quốc gia Hồ Hoà Bình, Điểm du lịch quốc gia Mai Châu sau khi được phê duyệt và công bố quy hoạch và các địa phương có tiềm năng phát triển du lịch.

Hoà Bình là tỉnh nằm trong quy hoạch vùng Thủ đô, có lợi thế trở thành vùng hậu cần, cung cấp hàng hoá nông sản, thực phẩm, dịch vụ cho Thủ đô Hà Nội và các tỉnh lân cận; thuận lợi về đất đai, thổ nhưỡng để phát triển lâm nghiệp, thuỷ sản, nông sản như: Mía tím, cam, bưởi, dưa hấu, bí xanh, su su, tỏi tía, rau sạch, cây dược liệu,... Hoà Bình có tài nguyên du lịch thiên nhiên đa dạng và tài nguyên nhân văn phong phú hấp dẫn rất có tiềm năng để phát triển các loại hình du lịch văn hoá, sinh thái, nghỉ dưỡng và du lịch tâm linh,...Với những tiềm năng, lợi thế Hòa Bình đang mong muốn được các nhà đầu tư trong nước và quốc tế đến tìm hiểu, nghiên cứu đầu tư phát triển các loại hình du lịch, tạo ra các sản phẩm du lịch phong phú, hấp dẫn du khách, mang lại hiệu quả cho các nhà đầu tư, góp phần phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Hòa Bình./.

                                                                    Lưu Huy Linh

                                                   Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch